«Әҙәби-ижад» түңәрәге эшен ойоштороу
Эштең маҡсаты: уҡыусыларҙың ижади һәләттәрен асыу, уларҙа яҙма һәм һөйләм телмәрен үҫтереү, эстетик зауыҡ тәрбиәләү. Был әҙәби ижад түңәрәгенә шиғыр, хикәйә, очерк яҙырға һәләттәре булған уҡыусыларҙы йәлеп итәм. Уҡытыусының бурысы – уларҙың ижадына дөрөҫ йүнәлеш биреү, нәфис һүҙ менән эш итергә өйрәтеү.
Әҙәби ижад түңәрәкте ошондай йүнәлештәрҙә ойошторам:
а) уҡыусыларҙың тәбиғәтте, кешеләрҙе төрлө күренештәрҙе күҙәтеүҙән алған тойғоларынан инша, хикәйә, очерк формаһында яҙа белеүҙәренә ирешәм;
б) шиғыр, хикәйә, нәҫер кеүек әҙәби жанрҙар өҫтөндә эшләйбеҙ;
в) әҙәби әҫәрҙәргә ҡарата ижади план төҙөргә өйрәнәбеҙ;
г) төрлө күнегеүҙәр (уйын, башватҡыс, кроссвордтар) эшләйбеҙ,
д) хаттар, мәҡәләләр яҙырға өйрәнеү өҫтөндә эшләйбеҙ;
е) репортаж, һүрәтләмә, юлъяҙма кеүек жанрҙар өҫтөндә лә эш алып барабыҙ;
ж) докладтар, сығыштар, конспекттар, рецензиялар яҙыу менән шөғөлләнәбеҙ.
Тәҡдим ителгән төрлө эштәр буйынса уҡыусылар мәғлүмәт эҙләп табып, мәҡәләләр яҙалар, үҙҙәренең беренсе хикәйә, әкиәт, шиғыр һәм башҡа ижад емештәре менән таныштыралар. Был эштәр менән бер рәттән түңәрәк эше ағзалары әҙәби әҫәрҙәрҙең төрө, жанры, образ, композиия, сюжет, һүрәтләү саралары кеүек теоретик һорауҙарҙы өйрәнәләр, әҙәби әҫәрҙең телен тикшереү буйынса күнегеүҙәр башҡаралар. «Әҙәби-ижад» түңәрәге ағзалары шулай уҡ юбиляр яҙыусыларҙың ижадына арналған дәрестәрҙә, кисәләрҙә, ғилми конференцияларҙа үҙҙәренең ижади эштәре менән ҡатнашалар. Уҡыусыларҙың инша, реферат, чайнворд, кроссворд, докладтары яҙыусының тыуған көнө ыңғайынан райондың «Яйыҡ» гәзитендә баҫылып тора.
Биш йыл рәттән был уҡыусылар, «Башҡортостан ынйылары», “Урал батыр”, “Һаумы, Әкиәт!” конкурстары өсөн үҙҙәре сценарийҙар төҙөп, бәйгеләрҙә ҡатнашты, район һәм зона ярыштарында еңеү яуланы.
Һәләтле балалар менән ирекле темаға иншалар яҙырға өйрәнәбеҙ. Был эш йылдар дауамында тел-әҙәбиәт дәрестәрендә алып барыла. Уҡыусылар унда бирелгән темаға инша яҙыу өсөн план төҙөй, материал туплай, уны системаға һала, камиллаштыра, яҙа. Ҙурыраҡ синыфтарҙа әҙәби-ижади иншалар тәҡдим ителә, уларҙа әҫәрҙәге геройҙарға, ваҡиғаларға ҡарата баланың үҙ фекерен, үҙ баһаһын биреүҙе булдырыу маҡсаты ҡуйыла. Йәғни бындай иншалар бөтә класс менән бер темаға яҙыла, уның күпселек өлөшөн шул әҫәр материалы алып тора. Ирекле иншалар иһә уҡыусыларҙың көндәлек тормоштан, тирә-яҡты күҙәтеүҙәрҙән алған тәьҫирҙәренән сығып яҙыла. Бында уҡыусының үҙенең хистәре, кисерештәре һүрәтләнә. Мин уҡыусыларҙың ихлас күңелдән үҙ фекерҙәрен сағылдырған инша яҙыуҙарын маҡсат итеп ҡуям. Бындай иншаларҙы ижади фекерләү һәләте ярылып ятҡан, күп уҡырға, шиғырҙар ятларға, үҙҙәре шиғыр яҙырға яратҡан, ғөмүмән, әҙәбиәткә мөкиббән киткән уҡыусылар менән яҙабыҙ. Ғәҙәттә, уҡыу йылының беренсе сирегендә үк мәктәптә иншалар конкурсы ойошторола. Ҡатнашырға теләүсе балалар менән темаларҙы билдәләйем, ирекле иншаның үҙенсәлектәрен аңлатып, унда төп иғтибарҙы шуңа йүнәлтәм: инша ниндәй генә темаға яҙылмаһын, унда төп герой - уҡыусы үҙе. Иншала уның әйтергә теләгән фекере асыҡ билдәләнергә тейеш. Бының өсөн уҡыусы үҙәккә бер образ ҡуйып, төп теманы ошо образ аша сағылдыра. Иң ҡыйыны – был образды табып, яңы фекер әйтеү. Балаларға һүрәтләү саралары, образлылыҡ тураһында аңлатам, элек яҙылған иншаларҙы уҡып күрһәтәм. Төрлө алымдар ҡулланғанда ла, уҡыусыларҙың һоҡландырғыс образдар тыуҙырыуына ирешеү еңел түгел.
Уҡыусылар шулай уҡ бер-береһенең ижад емештәренә анализ һәм баһа бирергә, уңыщлы яҡтарын билдәләргә, етешһеҙлектәрен тәнҡитләргә өйрәнә, бер-береһенә кәңәштәр бирә, ярҙам итә. Шул материалдар буйынса әҙәби газета, китап йыйынтыҡтары сығарабыҙ, уҡыусыларҙың ижадын газета – журнал биттәренә тәҡдим итәм. Һуңғы йылдарҙа уҡыусыларҙың ижадын үҙ эсенә алған йыйынтыҡ донъя күрҙе.
Был түңәрәктә шөғөлләнгән уҡыусыларҙың район күләмендә күрһәткән күрһәткестәре лә ҙур. Ижади конкурстарҙа улар беренселекте бирмәй. Эштең төп күрһәткесе – һөҙөмтәлелек. Балалар тағы ла нығыраҡ илһамланып эшкә тотоналар.
Ижади эш менән ҡыҙыҡһынған уҡыусыларымдың күбеһе үҙенең киләсәген уҡыу йорттары менән бәйләй. Ундайҙар артабан уҡытыусы, журналист буламы йәки фән өлкәһендә эшләйме, яҙыусы йәки шағир буламы, үҙ хеҙмәтенә ҙур яуаплылыҡ менән ҡараусы, әҙәби ижадҡа әүәҫ һөнәр эйәһенә әүерелә. Шулай уҡ улар әҙәби телдә логик яҡтан бәйләнешле, стилистик яҡтан дөрөҫ итеп сығыш яһай беләләр. Йомғаҡлап, шуны әйтергә була: был түңәрәктең эше балаларҙың ижадын үҫтереүҙә бик ҙур роль уйнай.
Уҡыусылар ижад итә
Уҡыусыларҙың ижады матбуғат биттәрендә баҫылып тора
(“Яйыҡ”, №87, 2009 й.)
(«Яйыҡ», 2008 йыл, №4)
(«Яйыҡ», № 14, 19 декабрь, 2013йыл)
Түңәрәк ағзалары ижад итә
Ҡыш
Ҡыш. Ниндәй хозурлыҡ, һиллек, паклыҡ. Тирә-яҡ, әйтерһең дә, ап-аҡ мамыҡ юрған ябынған да, рәхәтләнеп ҡышҡы йоҡоға талған.
Мин атымды урман яғына ҡарай борам. Ҡар шағыр-шағыр килеп ат тояҡтары аҫтында шығырлай, ул тыуышҡа сананың сыйылдауы ла ҡушыла. Ниндәй ҡаты һыуыҡ! Ул тынды ҡура, танауҙы әсеттерә, аттың ауыҙынан сыҡҡан йылы быу бәҫ булып уның моронона, ҡолаҡтарына , ялына һылаша.
Урман. Ниндәй иҫ киткес сихри донъя бында, әкиәт донъяһы! Ҡар һаран ғына төшкән ҡояш нурҙарында сағылып төрлө төҫтәргә инеп йымылдай. Ябалаҡлап яуған йомшаҡ ҡар өйөрөлөп әкрен генә ергә ята, ҡайһы берҙәре ергә төшөп етә алмай ағас ботаҡтарына эленә, минең иңемә ултыра. Урман тып-тып, ул ҡышҡы һиллектә ойоп тора, тик ара-тирә генә сатнама һыуыҡҡа ағастарҙың шартлап һынғаны, ҡайһы бер ҡоштарҙың сырылдашҡаны ишетелеп һуя, тумыртҡа ла ағасҡа ҡунып аҙыҡ эҙләй. Яланғас ағастарҙың тырпайышҡан ботаҡтарына бәҫтәр ҡунған, тик шыршы, ҡарағайҙар ғына ғорур ҡиәфәттә, йәшел тундарын кейеп үҙ хәлендә ҡалған, ҡарҙа төрлө ҡош- ҡорт эҙҙәре ярылып ята.
Ҡышҡы көн, ҡалай ҡыҫҡа икән дә, көн кискә ауышы башланы, ана ҡояш та «һау бул” тигән кеүек ағастар араһынан ҡыҙарып офоҡҡа тәгәрәне. Мин атымды ҡайтыр яҡҡа ыңғайлатам. Ҡалай һоҡланып йөрөй торғас көндөң кискә ауышҡанын да һиҙмәгәнмен. Кискә ҡарай тағы ла һыуытып ебәрҙе, әсе итеп ел һыҙғырып ҡуйҙы, ҡаты буран булыр, ахырыһы, ул яңы яуған ҡарҙарҙы өйөрөлдөрөргә кереште. Буран ҡоторғансы ҡайтып етергә кәрәк. Ат бышҡыра- бышҡыра ауыл яғына ҡарай керт-керт юрта.
Алыҫта ауыл күренде. Һәр бер өйҙә уттар балҡый. Торбаларҙан сыҡҡан төтөн күгелйем булып күккә олғашҡан, уларҙы ел туҙҙыра.
Күптән инде ауыл тыштағы эштәрен бөтөп өйгә йылыға сумған. Ел генә тәҙрә ҡапҡастарына ҡағылып сыңлата, һыуыҡ тәҙрәләргә семәрле һүрәттәрен төшөрә. Мин хистәргә бирелеп өйөмә ҡайтып еткәнемде лә һиҙмәгәнмен икән.
Иҫ киткес матур икән ҡышҡы урман, һоҡланғыс серле бер сихри донъя!
Тағы ла сәйәхәт итермен әле ҡышҡы урман буйлап, аҡлыҡ, паҡлыҡ донъяһында.
Атам теле, әсәм теле-минең телем
Эй туған тел, эй матур тел,
Атам, әсәмдең теле.
(Ғ.Туҡай)
Тыуған ил, туған халыҡ, туған тел – иң изге тойғолар. Улар бер-береһенән айырылғыһыҙ төшөнсәләр, бергә үрелеп беҙҙең күңелдә мәңге йәшәйҙәр. Ошо һанап кителгән изге төшөнсәләрҙең бөтәһе лә минең күңелемдә урын алған, шуға ла мин үҙемде мең бәхетле кеше итеп тоям. Үҙ телемдә иркен аралаша, һөйләшә алғанға ғорурланам, сөнки ул тел - минең ата-әсәмдең теле, рухи моңдашы. Ә кем үҙ телен белмәй, насар һөйләшә икән,уға йәлләп ҡарайым. Күпме нәмәнән мәхрүм!
Әсә телендә кеше донъяның бөтә матурлығын таный. Үҙ туған теле барҙың күңеле лә матур. Ошо үҙ телем аша мин бүтән телдәрҙе өйрәнәм, киләсәккә юл ярам, серле китаптар донъяһына барып инәм. Башҡортса яҙылған әҫәрҙәрҙе яратып уҡыйым. Бигерәк тә башҡорт халыҡ ижады күңелемә яҡын. Халҡымдың тапҡыр мәҡәл һәм әйтемдәренә, әкиәттәренә, легенда-риүәйәттәренә һоҡланып таң ҡалам. Улар мине тәрбиәле саф күңелле, ярҙамсыл булырға, Ватанымды күҙ ҡараһылай һаҡларға өйрәтә. Ә бындай сифаттарҙы мин үҙ әсә телем аша ғына ала алам. Минең телем мәңге йәшәр, сөнки уға дәүләт статусы бирелде. Әлеге көндә теленән ваз кискән кешегә лә уйланырға ваҡыт етте. Бай рухлы үҙ телен күҙ ҡараһылай һаҡлаған шәхестәр булып үҫәйек!
Киләсәктә лә әсә теленең моңо өҙөлмәһен, мәңге йәшәһен!
(Хәкимова Гөлназ)
Туған телем-моңло көйөм
Минең туған телем – башҡорт теле. Мин йәшәгән һәм уҡып йөрөгән ауыл – башҡорт ауылы. Телгә булған һөйөү миңә күкрәк һөтө менән һеңгән. Шуға ла кешеләр менән аралашҡанда үҙ телемдә һөйләшәм, ул миңә донъяның серҙәрен асыр өсөн асҡыс булып тора. “Тел-иҫ киткес һәм ғәжәпләнерлек ҡорал бит. Уның ярҙамында кешеләр үҙ-ара аралашып, бер-береһенә бөтә уй-фекерҙәрен аңлаталар.” (Г.Успенский). Ғөмүмән,башҡорт теле – рухи хазинабыҙ.
Минең телем-тыуған ерем,
Әсәм тауышы,
Халҡымдың бай хазинаһы,
Таҙа намыҫы!
(Б.Бикбай).
Үҙ телебеҙҙе һаҡлайыҡ һәм ҡәҙерләйек!
Тыуған төйәгем – Учалы
Учалы! Тыуған төйәгем минең ! Ата-әсәм тәү башлап тәпәй баҫҡан ғәзиз ерем минең! Ҡайҙа ғына барһам да, ниҙәр күрһәм дә, уйҙарым гел тыуған ергә барып тоташа. Учалылағы һымаҡ матур күлдәр, ғорур урмандар бер ерҙә лә юҡ. Силәбе, Магнитогорск, хатта Өфө аръяғы райондарында ла булғаным бар. Унда икһеҙ-сикһеҙ дала ла дала. Ә беҙҙә урманы ла, күле лә, яланы ла бар, барыһы ла әйтеп була.
Учалыла һыу баҫыу, ер тетрәү кеүек афәттәр булмай, сөнки Урал-Учалы ерҙең кендеге, ти әсәйемдең өләсәһе. Ошо матурлыҡ мәңге булһын, киләсәк быуын да был хозурлыҡты күрһен ине.
Ер-әсәне рәнйетмәһәк, был хәл, бәлки, бойомға ашыр.
Дини китаптарҙа яҙылған, ти бит, ергә хатта төкөрөргә ярамай, ул сирҡанып, йыйырылып китә, ти, рәнйей, ти. Ә беҙ ни эшләйбеҙ? Ергә төкөрөү генәме?! Беҙҙеңсә, иң мөһиме-беҙҙең йорт, ихата таҙа булһын.
Ә урамда ниндәй генә сүп юҡ.
Тыуған ил- ғәзиз ер! Уны һаҡлау, йәмләү һәр кемебеҙҙең бурысы. Йәшәгән ер гөл-баҡсаға әйләнһен, ә кешеләр егәрле бал ҡорттары кеүек бер ҙә эшһеҙ тормаһын ине!
Һуғыш хаҡында уйланыу
1941 йылдың 22 июнендә иртәнге сәғәт 4-тә, һөжүм итмәү тураһындағы пактҡа ҡул ҡуйылған булһа ла, фашистик Германия Советтар Союзына баҫып инде. Һуғыш һәр йортҡа үҙенең ҡара ҡанаты менән ҡағылды, күҙ йәше түкмәгән бер ғаилә лә ҡалманы. Атайҙар, ағайҙар, хатта апайҙар ҙа үҙ теләге менән Тыуған илебеҙҙе һаҡлар өсөн яу яланына ашыҡты.
Гитлер үҙенсә план ҡорҙо: таңда ҡапыл һөжүм итеп, ғәскәрҙе юҡ итеү, тиҙ арала совет иленең йөрәге- Мәскәүгә барып етеү.
Дошмандың техникаһы, ҡоралы ла күп ине. Ә беҙҙең һалдаттар күбеһенсә үҙ көсөнә ышанды. Фашистар баҫып ингән ауыл- ҡалалар ер менән тигеҙләнде. Халҡы яндырылды, әсиргә алынды. Шуға ҡарамаҫтан, совет халҡы бирешмәне. Партизан отрядтары ойоштороп, һуңғы патронға тиклем һәр бейеклек, ҡалҡыулыҡ өсөн аяуһыҙ алышты. Ленинград ҡамауын ғына алайыҡ! Ҡамауҙа ҡалған ҡала халҡы 900 көн һәм төн дошманға ҡаршы тора, ҡаланы яттарға бирмәй.
Совет халҡының батырлығын йырҙарҙа йырлап, хикәйәләрҙә һөйләп тә бөтөрөрлөк түгел. Тылдағы халыҡ та үҙ-үҙен аямай. Баҫыуҙарҙа иген үҫтерә, урман киҫә, станок артында эшләй. Ҡатын-ҡыҙҙар фронт өсөн бейәләй, ойоҡбаш бәйләй. Халыҡ бөтә ауырлыҡтарға түҙҙе. Тик бер теләк- дошманды тиҙерәк тар-мар итеү бөтәһен дә алға әйҙәне.
Бөгөнгө көндә Ер шарының әле бер, әле икенсе нөктәһендә ҡабынған һуғыш афәтенән халыҡ тамам йонсоно. Нимә бүлә, нимә көҫәй һуғыш асыусылар? Әллә уларға ҡорал һатып байығыуҙан башҡа бер нәмә лә кәрәкмәйме? Йәш сабыйҙарҙың күҙ йәше ни өсөн юҡҡа түгелә? Донъя йөҙөндә булдырылған бар байлыҡ та сабыйҙың күҙ йәшенә тормай, тигән бит бер атаҡлы шәхес. Шулай булғас , бар донъяла һуғышты туҡтатырға ваҡыт етмәнеме икән ?!
(Илнур Ирғәлин)
Мостай Кәрим әсәрҙәренең геройҙары тормошомдағы ҡыйынлыҡтарҙы еңергә ярҙам итте
Мин Учалы ауылы башҡорт гимназияһында уҡып йөрөйөм. Өлгөлө «Бөҙрәкәй “ балалар театрында шөғөлләнәм. Унда сәхнә теленә, серҙәренә төшөнәм. Бик күп әҫәрҙәр сәхнәләштереп өлгөрҙөк. Шуларҙың араһынан иң оҡшағаны Мостай ағайҙың әҫәрҙәре булды. Улар ябай ҙа, аңлайышлы ла, тәрән мәғәнәле лә, күңелгә лә яҡын. Беҙ уның “Ҡайынлыҡ урманында” хикәйәһен,” Беҙҙең өйҙөң йәме”, “Өс таған”, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ” повестарын, “Айгөл иле” драмаһын сәхнәгә ҡуйҙыҡ. Тамашасыларға уның әҫәрҙәре бик оҡшаны, беҙҙең сығышты алҡыштарға күмделәр. Сөнки уның ижады бит һәр кемгә лә ниндәйҙер бер мөғжизә, тылсымлы бер ҙур донъя булып тойола.
Тормошта матур йәшергә лә, ауыр ваҡыттарҙа баш эйеп ҡалмаҫҡа ла өндәй улар. Эйе, Мостай ағайҙың ҡәләме тылсымлы. Уның әҫәрҙәренең һәр бер геройы минең күңелемдә йәшәй , сөнки уларҙы кескәй генә йөрәгем аша үткәргәнмен, улар булып йәшәп ҡарағанмын. “Ҡайынлыҡ урманында”- Әлфиә , “Беҙҙең өйҙөң йәмен” дә - Йәмилдең әсәһе, “Өс таған” да- Гөлнур, “Оҙон-оҙон бала саҡ” та - Аҡйондоҙ, ә “Айгөл иле” ндә инде Айгөл булдым. Был образдарҙы башҡарыуы еңел булманы. Һәр береһе миңә ҡарата бик талапсан ине, ләкин мин аптырап ҡалманым, килгән ауырлыҡтар алдында ла баш эймәнем, яҙыусының геройҙары һымаҡ, уларҙан өлгө алып, алға ынтылдым. Улар минән бик тырыш, эшсән булыуымды талап итәләр ине һымаҡ, сөнки шунан башҡа ниндәйҙер уңышҡа өлгәшеү тураһында ла уйлау ҙа мөмкин түгел ине. Шулай булды ла. Яҙыусының юбилейы айҡанлы “Башҡорт халыҡ шағиры Мостай Кәримгә - 90 йыл” тип аталған әҙәби кисә быға миҫал булып тора ла инде. Беҙҙең театрҙың һәр бер артисы яҙыусының мөғжизәле иленә сумды.
“Беҙҙең өйҙөң йәме”- кескәй балалар донъяһы, иле, һүрәтләнгән осоро - Бөйөк Ватан һуғышы йылдары. Йәмилдең атаһы - фронтта. Ул әсәһе менән генә йәшәп ята. Күрше ауылда өләсәһе бар. Һуғыш шарттарында тормоштары еңелдән түгел. Әсәһе бер саҡ атаһының яҙған хаты буйынса ҡайҙалыр алыҫҡа барып, өйҙәренә Оксана исемле дүрт йәшлек бер ҡыҙыҡайҙы алып ҡайта. Оксана Йәмилдең үҙ туғанындай күргән кешеһенә әйләнә. Ҡыҙ бала өйгә яңы йәм, туғанлыҡ, дуҫлыҡ, шатлыҡ тойғолары өҫтәй.
Әҫәрҙе сәхнәләштергәндә беҙ ошо осорҙағы кешеләрҙең сикһеҙ киң күңелле, мәрхәмәтле, берҙәм булыуҙарын күрһәтергә тырыштыҡ. Шуға ла улар килгән ауырлыҡтар алдында баш эйеп ҡалмағандар.
Эйе, тормош булғас, төрлө саҡ була, иптәштәремә ныҡ асыуланған ваҡытта ла, мин һәр саҡ ошо әҫәрҙең геройҙарын күҙ алдыма килтерәм. Ниндәй ҡатмарлы осорҙа ла улар изге күңелле, шәфҡәтле булып ҡала белгәндәр. Уларға һәйкәл ҡуйырлыҡ бит! Шуларҙы иҫкә төшөрҙөммө, үҙемә оят булып китә. Әле генә үпкәләп йөрөгән әхирәтемә шунда уҡ йылмайып ҡарайым, ололарға ла, дуҫтарыма ҡарата ла ҡарашым яҡшы яҡҡа үҙгәреүгә бара. Мәктәпкә килгәндә шундай ҡыйын булһа, ә хәҙер миңә рәхәт! Бына ниндәй ул Мостай ағайҙың геройҙары: кешеләрҙең күңеленә дуҫлыҡ орлоҡтары сәсеүселәр!
Мостай Кәримдең «Өс таған» исемле үтә мауыҡтырғыс йөкмәткеле повесын да бик яратып уйнаныҡ. Хәл-ваҡиғалар Бөркөтлө ауылында бара. Әҫәрҙең геройҙары кескәй ҡаһармандар: өс малай, бер ҡыҙыҡай, өлкән көтөүсе Шәрифулла.Улар күлде кибеүҙән ҡотҡарып ҡалырға тырышалар. Малайҙарҙың характер һыҙаттары төрлө эш-хәрәкәттә, төрлө шарттарҙа асыла. Ғабдулла - бик аҡыллы башлыҡ, Айҙар - йүгерек, Вәзир - мәргән булып, әкиәттәгесә күҙ алдына баҫа. Алышта ла, һынамышта ла,төрлө киҫкен мәлдәрҙә лә әкиәт батырҙарындай сая һәм ҡыйыу ҡыланалар улар. Ниндәй осраҡта ла ҡаушап,ебеп ҡалмайҙар. Ә был тормошта бик кәрәкле сифаттар.
Был әҫәрҙәге ролем төп булмаһа ла, мин уны ысын күңелдән башҡарырға тырыштым, башҡа иптәштәрем дә шулай эшләне. Ярһып, бөтә күңелдәрен биреп уйнанылар. Һүҙҙәрен онотоп китһәләр ҙә, әҫәрҙең геройҙары һымыҡ,бер ҙә аптырап ҡалманылар улар.Ул геройҙар беҙҙе төрлө ауырлыҡтар алдында ла башты түбән эймәҫкә, үҙҙәре һымаҡ ҡыйыу,сая булырға саҡыралар ине һымаҡ.
Был образдарҙың матур сифаттары минең күңелемдә мәңгелеккә урын алды һәм миңә ҙур уңыштарға өлгәшергә ярҙам итте. Республика буйынса үткәрелгән «Һаумы, һаумы, Әкиәт!» конкурсында мин Гран-при яуланым! Шундай ҙур уңыш еңел генә бирелмәне:сәғәттәр буйы һүҙҙәрен ятлау, көн дә репетицияларға йөрөү,бер үк хәрәкәттәрҙе төрлөсә эшләп ҡарау һәм башҡалар.Ҡайһы ваҡыт күңел төшөнкөлөгөнә лә бирелә инем. “Эй,урын ала торғаным бармы?”- тип үҙ-үҙемә һорау ҙа ҡуя башланым,театрҙы бөтөнләй ташларға булдым. Бер аҙна тирәһе репетицияға йөрөмәнем. Бик ҡыйын ине миңә.Үҙемдең бараһым килә, ә аяҡтарым атламай. Шулай йөрөй торғас,бер көндө китапханаға барып индем, унда Мостай ағайҙың «Өс таған» әҫәренә тап булдым.Ундағы өс малай күҙ алдыма килде.Улар бит төрлө киҫкен мәлдәрҙә лә ҡаушап, ебеп ҡалмайҙар. “Ә мин ни эшләнем?” – тип үҙ-үҙемә тағы ла һорау ҡуйҙым һәм шул көндө үк конкурсҡа ныҡлап әҙерләнә башланым.Тырышыуым бушҡа китмәне, мин ҙур уңышҡа өлгәштем. Оҙаҡламай «Алтынай» студияһы тарафынан минең әкиәтем яҙылған диск та сығасаҡ. Рәхмәт, әҫәрҙең геройҙарына! Ауыр ваҡытта ярҙамға килделәр!
Яҙыусының «Айгөл иле» әҫәре лә бик фәһемле. Драманың төп героиняһы ла – ун алты-ун ете йәшлек Айгөл. Ул саф тойғоло, матур хыялдар менән йәшәүсе һылыу ҡыҙ. Атаһы фронтта үлеп, әсәһе һуғыш яланына китеп ғәйеп булғас, Айгөл сабый сағынан уҡ Йәғәфер бабаһы ҡулында тәрбиәләнә. Был драманы ла беҙ сәхнәләштерҙек. Мин унда Айгөл ролен башҡарҙым. Бөтәбеҙ ҙә ысын күңелдән илап уйнаныҡ. Миңә был роль бигерәк тә яҡын ине, сөнки минең дә, Айгөлдөкө һымаҡ, атайым да, әсәйем дә юҡ, башта балалар йортонда тәрбиәләндем, һунын мине изге күңелле кешеләр үҙҙәренә алды.Уларға мин мең рәхмәтлемен!
Эйе, донъяла уй-хыялдан тыш ҡырыҫ ысынбарлыҡ та бар. Ниндәй ҡыйынлыҡтар булһа ла, драманың геройы уларҙан сығыу юлын таба, алға ынтыла. Мин дә күңелемде ҡара уйҙар баҫып киткәндә, ҡыйын булған саҡтарҙа, Айгөлдө иҫкә төшөрәм.Үҙемде ул итеп хис итәм. Оҙаҡламай донъға һоҡланыусан, хыялланырға ярытыусан матур ҡыҙға әйләнәм. Былай булырға бит миңә халыҡ яҙыусыһының геройҙары ярҙам итә.
Эйе, Мостай Кәримдең ниндәй генә әҫәрҙәрен сәхнәләштерһәк тә, уҡыһаҡ та, уның илендә кеше һәм йыһан яҙмышы сағылдырыла, матур образдар аша кешенең йәшәү мәғәнәһе асып бирелә.
Ярай әле беҙҙең мәктәптә театр эшләп килә. Яҙыусының бик күп әҫәрҙәрен сәхнәштереп ҡарағас, уның һәр бер геройы минең күңелемә бик ныҡ яҡын. Ауыр ваҡыттарҙа мин Мостай иленең кешеләренә мөрәжәғәт итәм, ә улар миңә үҙҙәренең әйткән һүҙҙәре, эшләгән эштәре менән ярҙам итәләр һымаҡ. Мостай ағайға шундай геройҙары өсөн ҙур рәхмәт!
( Зилиә Шакирова)
Минең ауылым
Мин Учалы районында йәшәйем. Учалы ауылы минең тыуған ауылым, ул бик тә матур. Унда эшһөйәр кешеләр йәшәй. Минең ауылым матурайғандан- матурая, яңынан-яңы өйҙәр ҡалҡып сыға.
Шулай уҡ Учалы эшһөйәр халҡы менән дә, тәбиғәте менән дә дан тота.
Мин ошо районда йәшәүем менән сикһеҙ ғорурланам. Һәм дә бөтә кешеләрҙе, уҡытыусыларымды, синыфташтарымды, дуҫтарымды Яңы йыл байрамы менән ысын күңелдән ҡайнар ҡотлайым, киләсәктә ҙур уңыштар теләп ҡалам.
( Мөрсәлимова Гөлдәр)
Быуындарҙы быуындарға бәйләр
шәжәрәм бар!
Ырыу ағасым һин, эй, шәжәрәм!
Һин үҫкәндә донъя йәшәрә.
Күкрәк киреп олон тарбайтҡанда,
Йәшәргә лә әле йәшәргә.
(Ҡәҙим Аралбай)
Тәбиғәт ҡанундары шулай: берәүҙәр тыуа, икенселәр, яҡты донъя менән хушлашып, баҡыйлыҡҡа китеп тора. Кешенең ҡылған эштәре халыҡ күңеленә мәңгегә һеңеп ҡала, улар аманатҡа, ҡомартҡыға әйләнә.
Белеүебеҙсә, башҡорттар үҙенең үткәненә бер ҡасан да битараф булмаған. Ҙур ырыу-ҡәбиләләр генә түгел, бәләкәй аралар ҙа үҙ шәжәрәләрен төҙөгәндәр. Уны һаҡлау һәм киләһе быуындарға аманат итеп тапшырыу һәр кемдең изге бурысы булып һаналған.
Шәжәрә ғәрәпсә «ағас» тип атала. Ағас боронғо башҡорттарҙа өс донъяны - һауаны, ерҙе, ер аҫтын берләштереүсе символ булған. Ағастың тамыры - үткәнебеҙ, олоно - бөгөнгөбөҙ, тармаҡ-ботаҡтары киләсәгебеҙ.
Башҡорттарҙа «тамыр» һүҙе бик ҙур мәғәнәгә эйә: ул һинең кем генә булыуыңа ҡарамаҫтан, ер менән туранан-тура бәйләп тороусы. Тамыр - ул тыуған илең дә, әсә телең дә, атай-олатайҙарың да. Нәфис кенә сәскәме, йөҙйәшәр ғорур ағасмы, әллә кешеме - барыһы ла тамыры ныҡ булғанда ғына бер нимәгә лә бирешмәй йәшәй ала.
Мин үҙемдең шәжәрәмә ҡарайым да шул һүҙҙәрҙең дөрөҫлөгөнә инанам. Үҙен башҡорт тип һанаған кеше ете быуынға тиклем нәҫелен белергә тейеш булған. Ата-бабаларым да ошо изге аманатҡа тоғро ҡалып, шәжәрәһен тултыра барған. Мин, нәҫелем менән ҡыҙыҡһынып, бик күп мәғлүмәттәр белдем.
Минең шәжәрәм Ҡадир олатайымдан башлана. Уның улы Мөхәмәтҡәрим Ҡадиров үҙ заманында Ҡалҡан ауылының билдәле муллаһы булған. Мәсеттә халыҡты намаҙ, аяттар уҡырға өйрәткән.
Ауылдаштарының күңеленә изгелек нурҙарын һипкән, яуызлыҡтан йыраҡ торорға өндәгән, ауыр ваҡыттарҙа бер-береңә ярҙамсыл булырға саҡырған. Ниндәй генә дини байрамдар булмаһын, олатайым уларҙың уртаһында булған. Әлеге көндә лә ауылдаштары уны хөрмәтләп иҫкә ала, ә миңә олатайымдың рухы ауылыбыҙ өҫтөндә балҡып торған йондоҙ һымаҡ тойола. Ул мулла ғына булмаған, ғаиләһендә йүнсел хужа ла, балаларының һөйөклө атаһы ла, оҫта ҡуллы кеше лә булып танылған. Балаларының күңелендә рух ныҡлығы тәрбиәләгән, Тыуған илгә, телгә ҡарата һөйөү үҫтергән. Үҙ моңоноң рухында тәрбиәләнгән балалары аҡыллы, уҡымышлы, эшһөйәр булып үҫәләр.
Мөхәмәтҡәрим олатайымдың беренсе улы Ҡадиров Арыҫлан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул яу яланында батырҙарса һәләк булған, тыуған ауылына әйләнеп ҡайта алмаған. Ватанын һаҡлап, үҙ ғүмерен биргән һалдатты Сибәркүл ҡалаһында ерләгәндәр. Мин уның батырлығы менән ғорурланам, рухына тап төшөрмәҫкә тырышам.
Олатайым Учалы районында данлыҡлы балта оҫтаһы ла булған. Уның икенсе улы Нурислам олатайымдың биш улы ла шул һөнәргә эйә. Уларҙың исемдәре: Рәис, Алмас, Әсҡәт, Дамир, Нәжип Ҡадировтар. Улар кешеләргә йорттар төҙөй, мунса, мал өйҙәре эшләй. Ауылдаштары улар эшләгән эштәргә һоҡланып бөтә алмай.
Мин дә уларҙан ҡалышмаҫҡа тырышам. Фән тауҙарына тырышып үрләйем, бәйләргә лә, тегенергә лә, тәмле аштар бешерергә лә оҫтамын.
Айырыуса Дамир бабайым, йәғни атайымдың бер туған ағаһының эштәре, ҡаҙаныштары бик күп. 2011 йылдың йәйендә Ҡалҡан ауылында ауылдаш старшина, 1773-1775 йылғы Емельян Пугачев ихтилалында полковник булған, Күсәрбай Арыҫлановҡа бабайым эшләгән һәйкәл асылды. Был һәйкәл тыуған төйәгебеҙҙең матурлығы ғына түгел, ә ғорурлығы ла! Бабайым ауылдаштарына, йәш һәм киләсәк быуынға арҙаҡлы шәхестең данлы исемен ҡайтарҙы. Тарихты өйрәнеүгә ынтылыш һәм ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Мин дә ауылыбыҙҙың боронғо үткәнен ныҡлап өйрәнә башланым һәм үҙем өсөн бик күп яңылыҡтар астым. Эйе, тамырыбыҙ ныҡ беҙҙең, өлгө алырлыҡ, ғорурланырлыҡ ауылдаштарыбыҙ ҙа күп беҙҙең.
Бынан тыш, Дамир бабайым күренекле рәссам да, билдәле архитектор ҙа, балта оҫтаһы ла. Кешеләрҙең үтенесе буйынса уларға тәҙрә рамдары, төрлө баҫҡыстар, биҙәктәргә төрөнгән көйәнтәләр, һандыҡтар һәм башҡа бик күп әйберҙәр яһап бирә. Ауылдаштарының ҡыуанысы бабайым өсөн ҙур кинәнес. Мин дә уның шундай оҫта ҡуллы, егәрле булыуына һоҡланып бөтә алмайым. Бабайым ҡалабыҙҙағы матур йорттарҙың үҫеп сығыуына ла ҙур өлөш индерә.Ул төҙөләсәк йорттарҙың, төрлө биналарҙың схемаларын да эшләп бирә.
Эйе, беҙҙең нәҫелебеҙ данлы, быуындарҙы быуындарға бәйләрлек шәжәрәбеҙ бар. Нәҫел-ырыуымдағы арҙаҡлы ата-бабаларым хаҡында бик күп һөйләргә була, бер китап та сығарырға булыр ине.
Шәжәрәмде өйрәнеү миңә халҡыбыҙҙың тарихи үткәнен дә өйрәнергә, күберәк белергә ярҙам итә. Минең тамырым ныҡ, ә тамырһыҙ кеше ерҙә ышаныслы баҫып тора алмай, быуынһыҙ, рухһыҙ була. Шағирә Гөлфиә Юнысова был турала бына нимә ти:
Тамырһыҙҙы ел осора,
Тамырһыҙ һыуҙа серей,
Ерҙә лә урын табалмай,
Мәңге ҡаңғырып йөрөй.
Ниндәй генә заманда йәшәмәһен, ҡайҙа ғына йөрөмәһен, һәр кеше үҙенең, ата-бабаларының, халҡының үткәнен онотомаҫҡа, ә уларҙың башҡарған хеҙмәттәрен, йәшәйешен әйтә белергә тейеш. Шуға күрә беҙ ҙә, киләсәктең хужалары, үҙебеҙҙең быуыныбыҙҙы, йәғни тамырҙарыбыҙҙы, быуындарҙы быуындарға бәйләр шәжәрәбеҙҙе белеп үҫәйек! Үҙебеҙҙең нәҫел ағасыбыҙҙы, тамырҙарыбыҙҙы тағы ла нығыраҡ эҙләйек, дауам итәйек һәм киләсәк быуынға аманат итеп тапшырайыҡ. Улар ҙа тамырҙарын ҡоротмай дауам итһендәр. Үҙҙәренең туғандары күплегенә хайран ҡалһындар, бергә-бергә аралашып йәшәһендәр!
(Ҡадирова Эльвина)
“Аҡмулла – һәр заманда хаҡ мулла”
Минең республикам арҙаҡлы ғалимдар, шағирҙар, яҙыусылар, артистар, фән эшмәкәрҙәре һәм башҡа һөнәр эйәләренең тыуған ере. Башҡортостан тупрағында үҫкән кешеләр тапҡыр һүҙгә, сәсәнлеккә, йыр-шиғыр теленә айырыуса оҫта.Тыуған илебеҙҙә батыр егеттәр ҙә, эшһөйәр ҡыҙҙар ҙа бик күп. Улар араһында бөтә донъяға билдәле иң яҡты йондоҙҙарҙың береһе - Мифтахетдин Камалетдин улы Аҡмулла. Заманында «ҡара төндәге яҡты йондоҙ» булып балҡыған оло талант, мәшһүр шағир XIX быуат башҡорт әҙәбиәтендә үҙәк урындарҙың береһен алып тора.
Мин, 6-сы класс уҡыусыһы, был шәхестең ижады менән осраҡлы ғына танышманым. Учалы районының Учалы ауылы башҡорт гимназияһында уҡып йөрөйөм. Өлгөлө “Бөҙрәкәй” балалар театрында шөғөлләнәм. Унда сәхнә теленә, серҙәренә төшөнәм. Бик күп әҫәрҙәр, яҙыусылар тормошонан өҙөктәр сәхнәләштерҙек, бөйөк мәғрифәтсебеҙ ижадына арналған “Аҡмулла –һәр заманда хаҡ мулла” тигән бай йөкмәткеле кисә лә күрһәттек. Һәм шул көндән башлап мин Аҡмулла ижадына ғашиҡ булдым. Беҙ уның тормошонда булып үткән мөһим ваҡиғаларҙы сәхнәгә сығарҙыҡ, бик күп шиғырҙарын, ҡобайырҙарын яттан һөйләнек. Тамашасыларға уның ижад кисәһе бик оҡшаны, беҙҙең сығышты алҡыштарға күмделәр. Сөнки уның ижады бит һәр кемгә лә ниндәйҙер бер мөғжизә, тылсымлы бер донъя булып тойола. Тормошта матур йәшәргә лә, ауыр ваҡыттарҙа баш эйеп ҡалмаҫҡа ла өндәй улар. Эйе, һәр заманға ла хаҡ мулланың ҡәләме тылсымлы! Ә миңә иң оҡшағаны «Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!», “Егетлек хасиәте - мәғрифәттә” тигән шиғырҙары булды. Улар ябай ҙа, аңлайышлы ла, тәрән мәғәнәле лә, күңелгә лә яҡын. Бөйөк әҙип халҡыбыҙҙы белемгә, мәғрифәткә саҡыра. Уҡымай тороп матур йәшәргә, бәхетле тормош ҡорорға мөмкин түгеллеген асыҡ итеп аңлата. “Ырыҫ, дәүләт шишмәһен асам тиһәң, ғилем- һөнәр берҙән бер әмәл булыр” тип ғилем - һөнәр эштәрен маҡтап йырлай. Ысынлап та, хаҡ һүҙҙәр! Төплө белем алыу бөгөнгө көндә лә иң төп проблемаларҙың береһе булып тора. Ошо шиғырҙарын мин сәхнәлә ялҡынланып һөйләнем, бөтә күңелем, кескәй генә йөрәгем аша уларҙың иҫ китмәле тәрән мәғәнәле, беҙҙең өсөн мөһим икәнлеген күрһәтергә тырыштым. Миңә был шиғырҙарҙы башҡарыуы еңел булманы, һәр бер тамашасы миңә бик талапсан ҡарай ине, ләкин мин аптырап ҡалманым, алда торған ауырлыҡтар алдында баш эймәнем, яҙыусының үҙе кеүек, унан өлгө алып, алға ынтылдым һәм кисәлә ҡатнашыусыларға Аҡмулланың хаҡлығын, уның тәрән халыҡсанлығын иҫбатлай алдым. Шулай, минең кеүек, театрҙың һәр бер артисы яҙыусының мөғжизәле иленә сумды.
Хәҙерге заманда кешеләр өсөн иң кәрәкле булған әхлаҡ мәсьәләһе, эстетик, этик тәрбиә проблемаларының да Аҡмулла ижадында ҙур урын алып тороуын да иптәштәребеҙгә күрһәтергә тырыштыҡ. Әхлаҡи тәрбиә төшөнсәһе артында әҙип кешенең йәнен генә түгел, тәнен дә матур, камил итеүҙе күҙ уңында тота. Ябай кеше тәрбиәһеҙ булһа – ярты бәлә, әгәр ҙә инде ил яҙмышын хәл итеүсе тәрбиәһеҙ булһа – ул инде бөтә халыҡ бәләһе. Шуға ла уның вәғәз һәм өгөт итеп яҙылған шиғырҙарында ла тәрбиә мәсьәләһе иғтибар үҙәгендә тороуын асып бирҙек. “Нәсихәттәр”, “Инсафлыҡ”, “Аҡыл” шиғырҙарын һөйләп, кешеләрҙе, һәр заманда хаҡ мулланың ижады аша, „яҡшылыҡ һәм әҙәп”, „матур холоҡ”, әхлаҡлылыҡ – бөгөнгө көндә лә кешенең асылы, йәмғиәттең именлеге күрһәткесе икәнлеген иҫбатланыҡ. Оло таланттың был шиғырҙары ла минең күңелем түрендә ҙур урын алды. Улар мине тәрбиәле, киң күңелле, мәрхәмәтле, изгелекле булырға өндәй, саҡыра. Эйе, тормош булғас, төрлө саҡтар була, иптәштәремә ныҡ асыуланған ваҡыттарҙа ла мин ошо шиғырҙарҙы иҫкә төшөрәм. Ниндәй ҡатмарлы осраҡта ла әҙәпле, иманлы, аҡыллы, сабыр, ихлас булып ҡалыуҙа ул кеше бөйөклөгө! Бөгөнгө көндә лә хаҡ яратҡан шағирымдың әйткән һүҙҙәре. Ул әйткән вәғәздәрҙе иҫкә төшөрҙөммө, үҙемә оят булып китә. Әле генә үпкәләп йөрөгән иптәшемә шунда уҡ йылмайып ҡарайым, ололарға ла, дуҫтарымы ла ҡарашым яҡшы яҡҡа үҙгәреүгә бара. Әле генә шундай ҡыйын ине, ә хәҙер миңә рәхәт! Бына ниндәй ул аҡ ҡына мулланың шиғри донъяһы! Ниндәй заманда ижад ителгәндәр, ниндәй заманда әйтелгән һүҙҙәр, ә үҙҙәре һаман да һәр килгән яңы быуын менән бергә атлай, киләсәктә уларға дөрөҫ юл яра. Минеңсә, Аҡмулла — үҙенең тәрән халыҡсан шиғриәте менән кешеләрҙең мөхәббәтен яулаған шағир. Йәштән үк бөтә ғүмеренең халыҡ араһында үтеүе, ҡаланан ҡалаға, ауылдан ауылға, йәйләүҙән йәйләүҙә күсеп йөрөр илгиҙәр тормошо уның ижадының халыҡ тормошона, көнкүрешенә үтә яҡынлығын, уй-теләктәренең хеҙмәтсән халыҡ менән уртаҡлығын билдәләгән. Ул үҙе йөрөгән, йәшәгән ерҙә, төрлө милләт халыҡтарының да ауыр тормошон күргән, шул яҙмышты үҙе уртаҡлашҡан. Ҡайҙа ла ярлының михнәт сигеүен, байҙарҙың рәхимһеҙлеген, ҡомһоҙлоғон күреп йөрәге әрнегән, тәүгеләренә теләктәшлек, икенселәренә нәфрәт хисе ҡайнаған. Ярлыларҙы яҡлап, уларҙың көнкүреше әҙ генә булһа ла йүнәлмәҫме тип, уларҙы тырыш булырға, ғилемгә ынтылырға саҡырып, шиғырҙар әйткән,байҙарҙы аҡылға ултыртмаҡ, йүнгә килтермәк булып, төртмә һүҙле, сатирик шиғырҙары менән көрәшеп ҡараған. Шиғырҙарын мәжлесләрҙә, төрлө йыйындарҙа һөйләгән, аҡындар менән шиғыр ярышына сыҡҡан. Аҡмулланың шиғырҙарын халыҡ шунда уҡ отоп алыр һәм яттан һөйләп йөрөр булған. Ярлы-ябағаға улар – йыуаныс, байҙарға әсе һүҙ, киҫәтеү булып яңғыраған. Мораль яҡтан тарҡалған әҙәмдәрҙе иң ҡара буяуҙар менән ҡылыҡһырлай, батҡаҡта ҡойоноусы сусҡаға, алтынға йәбешкән нәжескә, ҡутырға ҡунған себенгә тиңләштерә. Аҡ маралға ҡара ҡабан ҡушылмаған кеүек, изгелек менән яуызлыҡ араһында ла бер ниндәй ҙә уртаҡлыҡ юҡ тигән идеяны үткәрә Аҡмулла. Ысынлап та, саф алтынды күпме генә нәжескә буяһаң да, алтын — алтын булып ҡала, ҡоторған эт ҡарап өрҙө тип, ай ҙа нурһыҙланып ҡалмай:
Яҡшыны, һүккән менән, аты китмәҫ,
Яман һүҙҙең күңелдән даты китмәҫ.
Саф алтынды нәжескә буяу менән,
Нәжес китәр, алтындың заты китмәҫ.
Ҡыйыш ук, атҡан менән, туры китмәҫ,
Күңелдән яман һүҙҙең ҡуры китмәҫ.
Ҡоторған эт һауа ҡарап өргән менән,
Асманда торған айҙың нуры китмәҫ.
Эйе, кешелек сифатын бөтөрөүсе һәр төрлө боҙоҡлоҡтарға ҡаршы ғүмере буйы көрәшә Аҡмуллабыҙ. Ғөмүмән, яҡшы сифаттарҙы яғымлы итеп, боҙоҡлоҡто биҙҙергес итеп һүрәтләү, — тип яҙа, мәҫәлән, Д. Дидро, — ҡулына ҡауырһын, бумала йәки өтөргә алған һәр намыҫлы кешенең маҡсаты бына шул булырға тейеш».
Эйе, Аҡмуллабыҙ – сәсән телле шағир. Ул башҡорттар араһында башҡортса шиғыр, ҡобайыр әйткән, ҡаҙаҡтар араһында ҡаҙаҡса өләң сығарған. Башҡорттар уны сәсән телле шағир итеп һанаған, ҡаҙаҡтар аҡын итеп таныған.
Иҫ китмәле ижад! Ижадына тәрәнерәк ингән һайын, һоҡланыуымдың иге-сиге юҡ. Бер ҡараһаң ябайлыҡ, икенсе ҡараһаң, тәрән филсофия...
«Мулла» төшөнсәһенә лә Аҡмулла иң элек ғалим кеше, ғилем, аҡыл эйәһе тигән мәғәнәне һала. Хаҡ һүҙҙәр! Һәр заманда ла хаҡ Аҡмулланың хаҡ һүҙҙәре! Ошо кисәлә Аҡмулла ижадына сәйәхәт ҡылып, тормош һабаҡтары дәресен үткәндәй булдыҡ, һәр бер әйкән һүҙҙәренең хаҡ икәнлегенә тулыһынса инандыҡ. Йәш быуынды тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнаған ижадының әһәмиәтен баһалап бөткөһөҙ! Яңғыраған һәр бер шиғыры, ҡобайыры, мәҡәлдәре, тормошонан күрһәтелгән, сәхнәләштерелгән өҙөктәре шағирҙың әҙәбиәттә яҡты эҙ ҡалдырыуын иҫбатланы.
Беҙгә, йәш быуынға, Аҡмулла ижадын тағы ла нығыраҡ һәм тәрәнерәк өйрәнергә һәм һаҡларға кәрәк!
(Хисмәтуллин Илдар)